Europa de crisis van 2008/09 achter zich gelaten?

17 augustus 2014 in Blog, Europa, Macro-economie

Al vijf jaar probeert de eurozone de crisis van 2008/09 achter zich te laten.  Nog steeds is dit niet gelukt. Sterke maandcijfers worden afgewisseld met periodes waarin het weer minder gaat. Wij hebben steeds een “zeer lage groei-herstelscenario” aangehouden en dit lijkt ook voor de komende 12 maanden de meest waarschijnlijke uitkomst.  Het grote risico voor de komende periode is de crisis rond de Oekraïne: de Russische beer zou dan de stier van het herstel uit het zicht kunnen jagen.

Waar de aandelenbeurzen in Europa in 2014 toch in grote lijnen vooruitkeken naar de toekomstige groei en winstherstel bij de bedrijven – en slechts in geringe mate koersverlies lieten zien – daar vertaalde de negatieve visie van de obligatiemarkten zich steeds lagere tarieven voor de kapitaalmarktrente. Ook hier is de strijd tussen beren en stieren nog onbeslist.

Afgelopen week kwamen de groeicijfers voor het reële BBP voor de eurozone beschikbaar: deze kwam vlak uit  op 0,0% kwartaal-op-kwartaal een teruggang t.o.v. het eerste kwartaal.. Zie grafiek.

euro-groei 2014 q2
Bron: Pictet

Dit teleurstellende cijfer voor de eurozone als geheel verhult een aantal uiteenlopende ontwikkelingen voor de individuele landen:
– Spanje (+0,6%), Portugal (+0,6%) en Griekenland doen het beter dan verwacht en koersen op een duidelijk herstel aan. De loonkostenbezuinigingen en andere hervormingen zorgen nu voor een echt herstel (zie bijvoorbeeld ook het positieve saldo op de lopende rekening bij Spanje – . Deze trend kan het komende jaar worden gecontinueerd. De verkiezingen en het Catalaans referendum voor onafhankelijkheid vormen in Spanje wel een risico-punt;
– Italië (-0,2% k-o-k, u weer in officiële recessie) en Frankrijk (0,0%; ook al vlak in het eerste kwartaal)  zijn de echt zwakke broeders. Uitstel van hervormingen zijn hier de oorzaak van “het niet uit de prut kunnen komen”. In Italië blijven de loonkosten te hoog en worden de echte liberaliseringsmaatregelen voor de economie maar mondjesmaat doorgevoerd; in Frankrijk blijft het onder controle krijgen van het begrotingstekort het heikele punt:
– In Duitsland, de Europese groeimotor, viel de groei in K2 ook negatief uit (-0,2%). Voor een belangrijk deel kan dat aan het zachte weer in het eerste kwartaal worden toegeschreven, toen allerlei bouwprojecten naar voren werden gehaald en daardoor juist onttrokken aan het 2e kwartaal;
– Nederland deed het op haar beuert weer erg goed met +0,5% groei, maar hier werkte het weer juist spiegelbeeldig ten opzichte van Duitsland. Productie en export van gas normaliseerden zich juist in het tweede kwartaal. België (+0,1%), Oostenrijk (0,2%) en Finland (0,1%) lieten ook plusjes zien.

De cijfers voor het BBP zijn nog niet opgesplitst naar uitgavencategorieën, maar aannemelijk is dat export en investeringen slecht presteerden en de consumptieve uitgaven het relatief beter deden.
Met de verzwakking van de euro in de laatste maanden zou voor de exporterende bedrijven de kou enigszins uit de lucht kunnen worden genomen. Maar wisselkoersverhoudingen zijn natuurlijk maar één kant van de medaille van een eventueel exportherstel.

Overigens laat onderstaande eerste grafiek laat zien dat de dollarkoers weer terug is op het niveau van een jaar geleden. De groeiende toename van het renteverschil met Amerika ligt hieraan mede ten grondslag (snellere daling 10-jaar kapitaalmarktrente in Europa dan in de V.S.): twee grafiek.

eur usd 20140815

verschilus brd 20140814

Bron VWD

Richting bepalen in het Europees conjunctuurveld bleek in het afgelopen jaar erg moeilijk. Wij hebben een klein onderzoekje gedaan naar conjunctuurindicatoren in de eurozone. Voor 1. De industriële productie (18 landen), 2. De productie in de bouw en 3. Het aantal nieuw geregistreerde auto’s is gekeken naar de procentuele maand-op-maand veranderingen sinds juli 2013. Als er een positief groeipercentage uitkwam werd een + genoteerd, bij een negatief percentage een – (geen verandering = 0). De hoogte van de verandering doet er niet. In onderstaande tabel is dat samengevat:

1. 2. 3.
7/13 + +
8/13 + + +
9/13 0
10/13
11/13 + 0 +
12/13 + +
1/14 0 +
2/14 0 + +
3/14
4/14 + + +
5/14
6/14 +

 

Plussen en minnen wisselen elkaar in de maanden per categorieën mooi af. Het gebeurt af en toe dat de cijfers in deze drie – willekeurig gekozen – categorieën het zelfde teken laten zien. Maar bedacht moet worden dat tussen de publicatietijdstippen voor de verschillende categorieën vaak een lange tijd zit.
Het is dan ook niet wonderlijk dat economen moeilijk een trend kunnen ontdekken. Beren en stieren stuiten telkens wel op een indicator die hun gelijk bevestigt.

Dit afwisselende patroon van goed en slechts zal zich blijven herhalen.
Wel was het tot nu toe zo dat de positieve signalen wat groter waren dan de negatieve signalen. Dit zou zo kunnen blijven als het herstel in de Verenigde Staten doorzet en ook bijvoorbeeld uit China een hogere groei wordt gesignaleerd. Maar politieke onrust kan hier roet in het eten gooien.

Oekraïne
Brandhaarden zijn er genoeg in de wereld: het conflict Israël en Hamas, de instabiliteit in Syrië, de Islamitische Staat in Irak en Syrië en niet te vergeten Oekraïne vs Rusland. Inmiddels zijn Europese sancties getroffen tegen Rusland, die op haar beurt tegenmaatregelen heeft genomen.

De economische invloed van Rusland in de wereld in niet erg groot, maar bij de getroffen sectoren kan de pijn hard aankomen: de Nederlandse land- en tuinbouw, de banken met exposure op Rusland, enz.
In de scenario’s die nu worden opgesteld is het basisscenario er één waarbij er van uit wordt gegaan dat de partijen bij zinnen komen en dat er zal worden “gedeëscaleerd”. De negatieve economische gevolgen zijn dan beperkt, tijdelijk en geconcentreerd op enkele sectoren. Niettemin zal in de tussentijd het vertrouwen van burgers en ondernemers in Europa onder druk blijven staan.
Alle andere scenario’s (met een kleinere kans op verwezenlijking) laten veel grotere negatieve economische gevolgen voorspellen. Als het uitloopt op een regelrechte oorlog tussen Rusland en de Oekraïne en het Westen zich in de strijd mengt is iets waar niemand zich nog aan waagt.

De stier – die symbolisch met zijn hoorns de economie omhoog slingert – zal dus nog wel even op zich laten wachten.

stier

Deel dit berichtShare on Facebook
Facebook
0Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin

Over de auteur

Franke Burink is adviseur bij Castanje Vermogensbeheer. Zijn carrière is begonnen bij ABN AMRO, hier heeft hij ruim 20 jaar met succes gewerkt als senior economist en private banker. Sinds 2000 is hij werkzaam als zelfstandig vermogensbeheerder. Vragen? Bel Franke op 073 - 30 30 260 of mail naar info@castanje.nl