Kwartaalbrief oktober 2019


De wereld is een Trumpoline

Ook in het derde kwartaal waren er weer meer dan genoeg politiek-economische ontwikkelingen die de aandacht vroegen van de belegger. De neiging bestaat om vooral de negatieve zijde van de gebeurtenissen te belichten en zo een te negatief beeld van de beleggingsomgeving te schetsen.
Ons inziens zijn er maar twee zaken echt van belang: de uitkomst van de handelsoorlog tussen de V.S. en China en de ontwikkeling van “de” rente. En deze twee beïnvloeden elkaar ook over en weer. Op basis van deze uitgangspunten zijn verscheidene scenario’s te construeren, maar – vooruitlopend op onze conclusie – lijkt ons een gunstige uitkomst het meest waarschijnlijk.

Wereldhandel is de crux

Sinds de eerste aankondiging in maart 2018 van importheffingen op Chinese goederen zijn er zeven nieuwe of hogere tariefaankondigingen bijgekomen. Met vertraging zijn de meeste ingevoerd (of worden in oktober geëffectueerd); er is nog geen enkele heffing ongedaan gemaakt. Andere regio’s worden ook meegezogen in deze handelsoorlog. Het vertrouwen van producenten – vooral in de maakindustrie – daalt gestaag, investeringen worden uitgesteld en de wereldhandel laat per saldo geen groei zien. In juli was er volgens de World Trade Monitor van het CPB een toename van 1,7% t.o.v. juni, maar -0,8% t.o.v. een jaar eerder. De dienstensector doet het nog goed, maar volgt in het algemeen met vertraging de industrie.

De economische vertraging is een wereldwijd fenomeen en treft ook Europa. Duitsland, de grootste economie wordt extra getroffen, meer dan Frankrijk, Spanje en Italië. De uitkomst van een survey van IHS Markit onder de inkoopmanagers in de Duitse industrie, die op 23 september werd gepubliceerd, gaf een scherpe daling aan: de index kwam op 41,4, waarbij 50 de grens is tussen groei en recessie.

In Duitsland speelt meer dan alleen de tragere invoer- en uitvoergroei, waarbij overigens de handel met Groot-Brittannië meer tegenvalt dan met China en de V.S. Binnenlands spelen de problemen in de auto-industrie ook een grote rol als gevolg van het dieselschandaal en nieuwe emissietest-procedures. De autofabrikanten hebben productie uitgesteld en de introductie van nieuwe modellen is vertraagd. Maar de inhaalslag komt eraan! Het moment lijkt niet ver meer weg dat de regering in Berlijn, net als in Nederland, de portemonnee gaat trekken om de economie budgettair te ondersteunen. Ook elders (China, India) wordt het begrotingsinstrument ingezet. Op de eerste dag van oktober bleek dat ook de Amerikaanse industrie nu de wind volop tegen heeft.

De consensusvoorspelling voorziet weliswaar in de belangrijkste economieën een vertraging van de groei in 2019 en 2020, maar nergens een negatieve groei. Hieraan ligt wel ten grondslag de gedachte dat president Trump de handelsoorlog niet volledig laat escaleren. Er zijn goede redenen om aan te nemen dat dat ook niet zo is, alhoewel de berichtgeving – per tweet – van dag tot dag kan wisselen. Met de verkiezingen in de tweede helft van 2020 voor de deur kan Trump wel een succes gebruiken. De achterban -bijvoorbeeld de Amerikaanse sojaboeren – begint al te morren. De regering in Beijing weet dit, heeft geen haast en wil zich niet laten vernederen, maar moet de economische pijn slikken.

Het gaat er dus om tot een akkoord te komen, waarbij geen van beide partijen gezichtsverlies lijdt. De Amerikaanse handelsovereenkomsten met Canada, Mexico, Korea en Japan laten zien dat dit vrij snel tot stand kan komen. Maar zo lang dit niet het geval is, zal de wereldeconomie op de trumpoline op en neer kaatsen.

Het rentedrama

Door de aanstaande kortingen op de pensioenuitkeringen is vooral in Nederland veel aandacht voor het rentebeleid van de ECB. De rekenrente die voor de dekkingsgraden van de fondsen van belang is wordt grotendeels bepaald door het niveau van de rente op de kapitaalmarkt en daarop heeft de Europese Centrale Bank weer invloed.

In anticipatie op slechtere tijden werd in september in Frankfurt besloten het monetaire verruimingsbeleid – Quantitative Easing – nieuw leven in te blazen, zij het op een lager pitje dan voorheen. Zo worden nu maandelijks voor € 20 mrd aan obligaties door de centrale bank opgekocht en is de strafrente voor excess-liquiditeiten die commerciële banken bij de ECB stallen verlaagd naar -0,5%. De commerciële banken kunnen deze “strafrente” echter deels ontlopen.

Door protesten van o.a. Klaas Knot, president van DNB, is de verruiming geen grote bazooka geworden. De vraag is ook of de doelstelling – verhogen van de inflatie naar 2% – nu wel wordt gehaald, terwijl het eerder met veel zwaardere maatregelen niet gelukte. Maar de rente op obligaties (“lange rente”) wordt maar gedeeltelijk “gemaakt” in Frankfurt. Minstens zo belangrijk zijn structurele ontwikkelingen als de vergrijzing, lage inflatie door mondiale concurrentie en het spaaroverschot (onderinvestering) in de wereld. Een recent onderzoek geeft aan dat zonder ECB-beleid de lange rente circa 0,8% hoger zou liggen. Het rendement op tienjarige staatsleningen in Nederland zou dan +0,4% zijn in plaats van -0,4%.

Inmiddels kent voor een bedrag van $ 17.000 mrd aan staatsobligaties wereldwijd een negatief rendement en ook voor spaargelden komt dat moment dichterbij. Toch lijkt de bodem bereikt. Hogere loonkosten en een versnelling van de geldhoeveelheid zouden in de V.S. de prijzen kunnen aanjagen en daarmee de rentedaling stoppen. In de V.S. is de 10-jaars rente 1,7%. De olieprijs heeft in 2019 alleen tijdelijk de inflatie opgedreven.
In Europa krijgt de ECB een nieuwe voorzitter, de Française Christine Lagarde, die wellicht meer oor heeft voor de bezwaren van de noordelijke landen.

Brexit en impeachement

Ook wij durven geen voorspelling te doen van de uitkomst van de Britse soap. Als het tot een no deal Brexit komt, zal vooral het Britse pond het slachtoffer worden.

In Washington zijn de democraten een afzettingsprocedure tegen Donald Trump begonnen. Omdat de Republikeinen de meerderheid in de Senaat hebben lijkt deze missie kansloos. Niettemin kan het de komende 12 maanden nog voor veel onrust zorgen. De ontwikkelingen op het gebied van de handelsoorlog en de rente zijn naar onze mening belangrijker.

Aandelenbeurzen

Het derde kwartaal was wederom positief voor de aandelenbeurzen. Af en toe brachten de berichten over het stokken van het handelsoverleg tussen de V.S. en China het vertrouwen aan het wankelen. Maar de lage rente joeg de beleggers op zoek naar rendement toch weer richting aandelen. In het derde kwartaal steeg de door ons gebruikte MSCI-index in Europa met 2,6% en in de V.S. met 5,6%. De Europese belegger werd extra gesteund door een dollar die 4,5% meer waard werd. De opkomende markten presteerden vlak (China!).

Niet alle sectoren deden het even goed. Zo daalden de vijf FAANG-aandelen – Facebook enz. – gemiddeld (ongewogen) met 4,5%. Veel belangstelling was er voor defensieve aandelen met een zgn. lage volatiliteit (beweeglijkheid), die bij een beurscorrectie goed stand zouden moeten houden, b.v. Nestlé, Unilever. Maar toen begin augustus het sentiment t.a.v. het rentebeleid tijdelijk leek om te keren, bleken deze low-volaandelen rentegevoelig.

Met spanning wordt uitgekeken naar de winstresultaten over het derde kwartaal: zal de invloed van de handelsoorlog al zichtbaar zijn in de cijfers? Europese aandelen zijn in het algemeen niet te duur en bij een dip staan er grote kapitalen gereed om op lagere niveau’s in te stappen.

Ons beleid blijft ongewijzigd met een neutrale weging voor aandelen en een goede spreiding.

Over de rente-verwachtingen is hierboven al genoeg gezegd. Voor nieuw geld dat in de obligatiesfeer moet worden belegd zijn het moeilijke tijden. Er zijn argumenten te geven om hogere renteniveau’s te verwachten, maar dat nog niet gebeuren in het laatste kwartaal van 2019.

Wilt u een toelichting, dan maken wij graag een afspraak met u.

Met vriendelijke groet,

Castanje Vermogensbeheer

Deel dit berichtShare on Facebook
Facebook
0Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin

Over de auteur

Franke Burink
Franke Burink is partner en mede-eigenaar van Castanje Vermogensbeheer. Zijn carrière is begonnen bij ABN AMRO, hier heeft hij ruim 20 jaar met succes gewerkt als senior economist en private banker. Sinds 2000 is hij werkzaam als zelfstandig vermogensbeheerder in partnerschap met Joris Teulings. Vragen? Bel Franke op 073 - 30 30 260 of mail naar info@castanje.nl