Nederland aan de top: hoelang nog?


Als je de verkiezingsdebatten volgt, zou je het niet zeggen, maar Nederlanders behoren tot de gelukkigste mensen ter wereld. En als dat geluk voor een deel afhangt van het economisch welvaren, dan is daar wel wat voor te zeggen.

Jan Peter Balkenende – premier van 2002-2010 – had het altijd over “eerst het zuur, dan het zoet” en na lang wachten zijn de zoete tijden dan eindelijk aangebroken. Als ik me concentreer op laatste economische cijfers over het BBP, vierde kwartaal van 2016, dan hoort Nederland tot de Europese top. In het vierde kwartaal steeg het BBP met 0,5% t.o.v. een kwartaal eerder, ofwel 2,3% t.o.v. een jaar eerder. Over heel 2016 was de reële groei 2,1%, de hoogste toename sinds 2007, het jaar voor de crisis. Export en consumptieve bestedingen waren de trekkers van de effectieve vraag. Het eurogebied als geheel groeide met 1,7% op jaarbasis en onze grootste handelspartner Duitsland met 1,2%. Alleen Spanje overtrof met 3,0% j-o-j de Nederlandse prestatie.

Grafiek: Jaar-op-jaar BBP groei Nederland. Bron: Trading Economics

Ook de werkgelegenheid toonde de sterkste stijging sinds 2007. De data die inmiddels beschikbaar zijn over de eerste maanden van 2017 laten zien dat deze positieve trend wordt voortgezet.

Mooie macro-cijfers zeggen niets over hoe het individuen economisch vergaat of hoe zij dit ervaren. Als je langdurig werkloos bent of je hebt als “gedwongen” ZZP’er moeite om een goed inkomen te verdienen, dan kijk je wellicht anders naar de huidige booming economy. Ook 66-plussers waarvan het pensioen al jaren niet meer wordt geïndexeerd, zullen geneigd zijn zich onder de ontevreden fans van Henk Krol te scharen.

Niettemin, de conjunctuur trekt aan en dat maakt het mogelijk om meer leuke dingen voor de mensen te doen.
Maar blijft dat zo, kunnen wij die moeizame lijn van herstel vanaf 2008 doortrekken naar de toekomst?

Structurele verbeteringen

Door de glijdende verhoging van de pensioenleeftijd is er een oplossing gevonden voor de financiële gevolgen van de vergrijzing (alhoewel sommige partijen dit weer willen terugdraaien). Er zijn ook stappen gezet om de hypotheekschuldenberg in Nederland te verkleinen en in Europees verband zijn de kapitaalbuffers in het bank- en verzekeringswezen sterk verhoogd. En om nog één punt te noemen, het begrotingstekort is onder controle gebracht. Over 2016 is zelfs een overschot van € 200 mln geboekt. Nu zijn dit vooral verbeteringen die ervoor zorgen dat wij een volgende crisis beter kunnen doorstaan en ruimte hebben om tegenvallers op te vangen.

Maar ook de innovatiekracht van ons land heeft zich verder ontwikkeld en wij profiteren daar nu al van in allerlei sectoren, denk aan ASML en life sciences.

Lichte of donkere wolken

De schaduwen die in 2016 boven de financiële markten hingen, bleken in het economisch zonnetje van het laatste kwartaal makkelijk op te lossen. Denk aan de Brexit en de verkiezing van Donald Trump tot president. Maar zouden deze punten in 2017 alsnog als donkere wolken kunnen terugkeren?

De gevolgen voor handelsnatie Nederland.

Vrije in- en uitvoer van goederen is essentieel voor een open economie als de Nederlandse. De exportsector draagt meer dan 36% bij aan het bruto inkomen. (Rabobank)
Vanaf maart beginnen de onderhandelingen met het V.K. en de onderlinge handel vormt daar een belangrijk onderdeel van. De gevaren voor Nederland liggen op de loer, bijvoorbeeld voor de landbouwexport. Ook de protectionistische inslag van president Trump vormt een bedreiging. Zelfs als Europa/Nederland niet direct wordt getroffen door een border adjustment tax of andere handelsbelemmeringen, kan de negatieve invloed op de wereldhandel in totaliteit Nederland treffen. Overigens denken wij dat uiteindelijk het gezond verstand ook in Amerika – en bij de Republikeinen – de overhand krijgt.

De verkiezingen in Europa brengen eveneens potentiële handelsgevaren. De populistische partijen die een goede kans maken aan de macht te komen, hangen een nationalistisch, “eigen land eerst”-beleid aan. Marine Le Pen hanteert het begrip “la préférence nationale” om het Franse bedrijfsleven voor te trekken, waar ook een invoerbelasting van 3% bij hoort. Als dat ook nog gepaard zou gaan met het uiteenvallen van de eurozone, dan zijn echt “de rapen gaar”.

Zelfs als bovengenoemde bedreigingen met een sisser aflopen – en wie durft voorspellen dat het allemaal wel mee zal vallen – , zijn er dan geen andere donkere wolken aan de hemel te ontwaren? Er zijn genoeg factoren te bedenken die aan de internationale onzekerheid bijdragen;

Hier wil ik wijzen op het gevaar van een onverwacht snelle rentestijging, eerst in de V.S. en dan overslaand naar Europa. De inflatie loopt op in Amerika (2,5%) ondanks stagnerende uurlonen. Maar als de Trump-banenmachine op gang komt, dan kan de looninflatie snel stijgen. De door de markt bepaalde kapitaalmarktrente kan dan boven de 3% uitstijgen en ook de beleidsmakers bij de FED zullen dan niet lang wachten met renteverhogingen. De huizen- en bouwsector zal hier als eerste de gevolgen van ondervinden.

Bron: Tienjaars rente V.S. Bron: VWD

Met vertraging – dankzij de ECB – zal dit rentefenomeen ook naar de eurozone overslaan.

Maar zover is het nog niet.

Prettige Verkiezingen!

Over de auteur

Franke Burink
Franke Burink is partner en mede-eigenaar van Castanje Vermogensbeheer. Zijn carrière is begonnen bij ABN AMRO, hier heeft hij ruim 20 jaar met succes gewerkt als senior economist en private banker. Sinds 2000 is hij werkzaam als zelfstandig vermogensbeheerder in partnerschap met Joris Teulings. Vragen? Bel Franke op 073 - 30 30 260 of mail naar info@castanje.nl