Vooruitzichten 2e kwartaal 2016

7 april 2016 in Blog, Europa, Macro-economie, Sector, Wereld

 

iStock NestJongeVogeltjes

 

Terugblik

In het eerste kwartaal van 2016 vond een ongekend aantal economische en ook politieke gebeurtenissen plaats, die sterk doorwerkten op de Europese aandelenbeurzen. Maar waar het jaar in 2015 zeer optimistisch werd ingezet, overheerste dit jaar de pessimistische blik. Twee grafieken van de EuroNext 100 over de eerste drie maanden van 2015 en 2016 naast elkaar geplaatst illustreren dit. Pas vanaf medio februari kwam onder invloed van het nieuwe programma van de Europese Centrale Bank een einde aan de snelle daling.

EuroNExt100 scan LV

 

Het eerste nieuws kwam, zoals wel vaker, uit het oosten: in China werd een kleine devaluatie van de renminbi doorgevoerd, die door velen in de financiële markten als voorbode van een nieuwe ronde in de valuta-oorlog werd beschouwd. Uiteindelijk viel dit wel mee. Bij de G20-top in februari in Shanghai verklaarden de deelnemers nog eens plechtig dat men er alles aan zou doen om de wisselkoersen te stabiliseren. Omdat de muntwaardes ook zeer afhangen van het gevoerde beleid van de Centrale Banken, die hun eigen (binnenland eerst!) monetaire beleid voeren, is dit niet meer dan een belofte. Terecht of niet, de vrees blijft dat China een forse waardevermindering van de eigen munt zal doorzetten (hoewel de renminbi op het eind van het kwartaal juist aantrok).

 USD RMB  USD JPY
Chinese munt blijft bij dollar in de buurt Japanse yen versterkt t.o. dollar

 

Olieprijs

Ook de daling van de olieprijs zette zich in eerste instantie ongehinderd voort, totdat het gerucht ging dat Saudi Arabië en Rusland een bevriezing van de productie aan het voorbe-reiden waren. Hiervan kwam echterniets terecht en het olie-aanbod is nog steeds veel groter dan de vraag in de wereld, de voorraden zijn ongekend groot. In maart stopte het prijsherstel weer. Een nieuwe OPEC-bijeenkomst is voor 17 april gepland. Dit kan alleen iets opleveren als men Iran kan overhalen ook de productie te bevriezen, maar dit land wil na jarenlange sancties juist eerst haar marktaandeel terugwinnen. Een echt herstel van de olieprijs lijkt er dit jaar niet in te zitten.

Brent

Grafiek: Één jaar olieprijs (Brent). Bron: VWD

De gevolgen voor de olieproducerende landen zijn duidelijk: sterk teruglopende inkomsten en stijgende begrotingstekorten. Omdat de uitgaven niet meteen kunnen worden aange-past, onttrekken de olielanden in eerste instantie massaal geld aan hun  Sovereign Wealth Funds (SWF), de potjes waar in het verleden de extra olie-inkomsten in werden gestopt voor later. Deze fondsen moeten dan ook massaal hun beleggingen verkopen om liquiditeiten te creëren. Dit heeft zeker ook invloed op de westerse aandelenbeurzen. Olielanden die geen SWFhebben, zoals Nigeria, zullen snel moeten bezuinigen, maar schuldenproblemen in deze groep lijken bijna onvermijdelijk.

Ondertussen lopen de structurele ontwikkelingen naar een groter aandeel van duurzame energiebronnen door.

Het merkwaardige is dat de consumenten en de olie-importerende landen flink zouden moeten profiteren van de lagere energieprijzen. Rekenkundig is dat ook zo, maar in de praktijk pakt het psychologisch anders uit. De nadruk ligt op de problemen in de energie-sector. Deoil-majors zoals Shell, Chevron, Texaco, hebben al voor vele miljarden aan investeringsprojecten geschrapt en hun dividend staat op de tocht. Ook de toeleverings-industrie (Schlumberger) heeft hier mee te maken. Toch verwachten wij dat de consument in de ontwikkelde landen later in 2016 wel deze “energie-bonus” zal gaan uitgeven.

Andere grondstoffenprijzen zijn door de bank genomen ook gedaald. Onvermijdelijk komt hier de invloed van China om de hoek kijken. De jaren van 10%+ BBP-groei zijn nu definitief voorbij en daarmee de rol van China als aanjager van de wereldeconomie. Het Nationale Volkscongres heeft op 15 maart een nieuw Vijfjarenplan aangenomen waar de Chinese economie een groei van tussen de 6,5 en 7% per jaar wordt toegedacht[JT-C1] .
Dit zal een grote klus worden, denk maar eens aan de afbouw van de enorme overcapaciteit in de verouderde ijzer- en staalindustrie: miljoenen banen staan op de tocht. Tegelijkertijd moet er een oplossing komen voor de enorme schuldenberg van het Chinese bedrijfsleven en lagere overheden (160% van het BBP). Na de crisis van 2008 werd op aandringen van “Beijing” de kredietverlening door de (staats)banken zeer gestimuleerd, maar naar nu blijkt niet allemaal in zinvolle en productieve projecten.

In andere opkomende landen is het beeld divers. In dit eerste kwartaal kwam de schijn-werper weer te liggen op de hoge dollar-schulden van veel landen. Alleen India sprong er wat groei bovenuit: +7%.

Al met al lijkt 2016 een jaar te worden waarin de economische groei lager uitvalt dan het jaar ervoor, in lijn met het matige groeiherstel dat wij al jaren zien. Wij geven hier de voorspellingen van ABN AMRO Bank, één van de meest optimistische effectenhuizen:

2015 2016 2017
V.S. 2,4% 1,7% 2,1%
Japan 0,5% 0,6% 0,6%
Eurozone 1,5% 1,2% 1,6%
–        Nederland 1,9% 1,7% 1,9%
Wereld 3,1% 2,9% 3,4%

 

Helikoptergeld

Waar bovenstaande cijfers in ieder geval een plus-teken hebben, is dat niet overal het geval wat betreft de inflatiecijfers. In de Verenigde Staten stijgen de lonen beetje bij beetje en ook de inflatie: 0,1% in ’15 en 1,4% in ’16.  In de eurozone kan de inflatie na 0% vorig jaar in 2016 weer negatief worden, zelfs rekening houdend met een uitbodeming van de energieprijzen. De angst dat deze deflatie uiteindelijk ook de Europese economie in een recessie zal meesleuren, heeft de ECB onder voorzitterschap van Mario Draghi er op 10 maart toe gezet nieuwe monetaire stimuleringsmaatregelen door te voeren, die veel verder gaan dan verwacht. Onder andere zal de centrale bank nu ook bedrijfsobligaties gaan aankopen. De kapitaalmarktrente is inmiddels tot 0,13% gedaald (rendement op 10-jaars Duitse staat). Het moment is niet ver dat in navolging van Japan ook de spaarrentes bij de banken negatief worden.

De kritiek op het ECB-beleid neemt toe, o.a. van DNB-president Klaas Knot: het werkt niet – de kredietverlening en de inflatie nemen niet toe – en de bijwerkingen van het beleid zijn zeer schadelijk. Zo zijn bijvoorbeeld de dekkingsgraden van de pensioenfondsen afgenomen en wordt de spaarder zwaar gestraft. Juist de politici zouden nu eens haast moeten maken met een hervormingsbeleid. Niettemin is “Frankfurt” van plan de huidige aanpak voort te zetten en zo nodig te intensiveren.

Hoofdeconoom Pieter Praet van de ECB suggereerde dat in extreme gevallen zelfs helikoptergeld kan worden ingezet. Dit is een term die door Nobel-prijswinnaar Milton Friedman in 1969 werd geïntroduceerd. Door geld vanuit een helicopter uit te strooien, zouden de eerlijke vinders zorgen voor het opvoeren van de bestedingen. In onze tijd zou dit bijvoorbeeld neerkomen op een teruggave van belastingen of het monetair financieren van de overheidsuitgaven, dus geld rechtstreeks aan de private sector geven en niet via het bankkanaal. De fantasie wordt door deze term geprikkeld, maar de kans is heel klein dat dit instrument op korte termijn wordt ingezet.

Brexit en meer

De aanslagen in Brussel en de terroristische dreigingen zijn – hoe verschrikkelijk ook – geen zaken die langer dan op zeer korte termijn de financiële markten beïnvloeden. Niettemin kan het vertrouwen van de Europese burgers wel worden aangetast met bijvoorbeeld ge-volgen voor het bestedingspatroon (minder schulden, meer sparen). Ook leiden zaken als meer grenscontroles tot welvaartsverlies.

De politieke strijd in Amerika tussen – naar verwachting – Donald Trump en Hillary Clinton zal later dit jaar aan bod komen. Voor de zomervakantie speelt de kwestie van de mogelijke uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de EU. Weliswaar kreeg premier Cameron ver-gaande concessies van de rest van Europa los, maar voor de “Brussel-haters” is dit niet voldoende. Het referendum dat moet beslissen over het Britse lidmaatschap wordt op 23 juni gehouden. De voor- en tegenstanders van uittreden houden elkaar nog in evenwicht. De onzekerheid van een Brexit verlamt de Britse economie nu al en heeft voor een forse daling van het pond gezorgd.

Als het referendum er inderdaad voor zorgt dat de Britse eilanden gaan uitstappen – maar dan straks zonder Schotland? – dan wordt de onzekerheid alleen maar groter. Wij zullen  niet ingaan op alle scenario’s die dan kunnen ontstaan. In de basis zal Londen binnen twee jaar alle verdragen met de EU en met de landen buiten de EU opnieuw moeten onderhandelen. Per saldo zal dit een welvaartsverlies voor Groot Brittannië en ook voor de EU betekenen.

Zorgelijker is dat een pro-Brexituitslag van het referendum de euro-sceptici verder wind in de zeilen geeft. Hoewel wat voorbarig, is dan het uiteenvallen van de eurozone niet meer denkbeeldig.

Gevolgen

Een voortgezet matig economisch herstel, een nog lang laag blijvende korte en lange rentestanden en een onzekere economisch-politieke omgeving, hoe zal dit in de komende periode uitwerken op aandelenbeurzen en wisselkoersen?

Bij de zeer lage rentes zijn vastgoed en aandelen vaak de gekozen alternatieven. Maar het eerste kwartaal van dit jaar (en de tweede helft van 2015) laten zien dat dit geen enkele garantie geeft dat koersen alleen maar kunnen stijgen. Naar verwachting zullen de koersschommelingen groot blijven. Wij handhaven ons beleid van selectieve aandelen-beleggingen en proberen van die uitslagen gebruik te maken. Ook in de huidige omstandigheden zijn er nog steeds ondernemingen die een fraaie winstgroei laten zien.

Op vastrentend gebied blijft het zoeken met een lantaarntje naar een beetje rendement. Zo renderen High Yield obligaties iets beter, toch zijn deze naar onze mening niet aantrekkelijk vanwege het extra risico.

Wisselkoersen. Na de eerste rentestap in Amerika heeft Fed-voorzitter Yellen onlangs duidelijk gemaakt dat er in 2016 maar weinig verder te verwachten is op rentegebied. Opvallend is dat zij niet verwijst naar de binnenlandse economische situatie, maar vooral naar de risico’s die de wereldeconomie meedraagt voor de V.S. De valutamarkten hebben hier meteen op gereageerd en de US-dollar flink lager gezet. Wij verwachten dit kwartaal geen sterkere dollar meer.

 EUR Dol  EUR GBP
Dollar daalt met 3,9% sinds 11/ t.o. de euro Britse pond daalt met 9,1% sinds 1/1
Deel dit berichtShare on Facebook
Facebook
0Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin

Over de auteur

Franke Burink
Franke Burink is partner en mede-eigenaar van Castanje Vermogensbeheer. Zijn carrière is begonnen bij ABN AMRO, hier heeft hij ruim 20 jaar met succes gewerkt als senior economist en private banker. Sinds 2000 is hij werkzaam als zelfstandig vermogensbeheerder in partnerschap met Joris Teulings. Vragen? Bel Franke op 073 - 30 30 260 of mail naar info@castanje.nl